Προσδοκώντας το Τέλος του Κόσμου

end-of-the-worldτου Έρικ Σμυρναίου

Κατά τη διάρκεια του Ιουλίου και του Αύγουστου του τρέχοντος έτους, δηλαδή του σωτήριου έτους 2015 μ.X. εξαπλώθηκε μια παράξενη φήμη που αφορούσε το άμεσο μέλλον του κόσμου μας: Σε πολλές συνομωσιολογικού ύφους ιστοσέλιδα (και σε μεγάλο βαθμό στην Ελλάδα) άρχισαν να ξεπροβάλλουν κάτι δυσοίωνες προειδοποιήσεις για ένα απειλητικό «συμβάν» που θα εξελισσόταν στα τέλη του Σεπτέμβρη. Υποτίθεται ότι θα ήταν μια ενορχηστρωμένη κρίση παγκόσμιας εμβέλειας, επισιτιστικού χαρακτήρα (δηλαδή θα ξεμέναμε από φαγητό), που θα προκαλούσε τη δραστική μείωση του παγκόσμιου πληθυσμού και την επιβολή μιας τυραννικής δικτατορίας στους απελπισμένους επιζώντες. Ωστόσο ο Σεπτέμβριος ήρθε και παρήλθε με το πάσο του και ο παγκόσμιος πληθυσμός εξακολούθησε να αυξάνεται και να τρέφεται απρόσκοπτα. Σύμφωνα μάλιστα με κάποιες στατιστικές του Ο.Η.Ε. η μάστιγα της πείνας έχει αρχίσει να υποχωρεί τα τελευταία χρόνια, ειδικά από τότε που πολλά Αφρικανικά κράτη απαλλάχτηκαν από τα δικτατορικά καθεστώτα που τα καταδυνάστευαν ενώ διάφοροι φύλαρχοι και οπλαρχηγοί αποφάσισαν επιτέλους να βάλουν τα όπλα τους στην άκρη, όπως για παράδειγμα στην πολύπαθη Αιθιοπία και στη Νιγηρία. Ο κόσμος μας δεν καταστράφηκε στα τέλη Σεπτεμβρίου και όλοι οι μαντατοφόροι του ολέθρου έμειναν –ας μου επιτραπεί η έκφραση– σιωπηλοί και με το πληκτρολόγιο στο χέρι. Πομπώδεις αναρτήσεις-και στην Ελλάδα- που περιείχαν συμβουλές του στυλ «αδέλφια (sic) να είστε έτοιμοι, να αποθηκεύετε τρόφιμα, νερό και φάρμακα και να αγοράσετε και κάποιο όπλο γιατί θα το χρειαστείτε» αποδείχτηκαν –ευτυχώς για μας– άνευ αντικειμένου.

Τι το παράξενο; Θα αναρωτηθείτε. Κάθε λίγο και λιγάκι όλο και κάποιοι θα αποφασίσουν να μας προειδοποιήσουν για το επικείμενο «τέλος των καιρών». Συνήθως πρόκειται για άτομα που ισχυρίζονται ότι έχουν πρόσβαση σε κάποια «απόκρυφη ροή πληροφοριών» ή ότι είναι «ψαγμένοι και βλέπουν αυτό που έρχεται» σε αντίθεση με όλους εμάς τους αδαείς που κοιμόμαστε όρθιοι γιατί είμαστε «υπνωτισμένοι από το σύστημα.». Υπάρχουν και πιο ακραίες περιπτώσεις ψυχοπαθολογικού χαρακτήρα που έχουν να κάνουν με αποκαλυπτικά οράματα ή με προειδοποιήσεις από κάποιες «ανώτερες διάνοιες» που μπορεί να είναι άγγελοι, εξωγήινοι, «αναληφθέντες δάσκαλοι» (για κάποιο λόγο ο θρυλικός κόμης Σεν Ζερμαίν έχει μεγάλο σουξέ τώρα τελευταία) ή ότι άλλο μπορείτε να φανταστείτε. Όλες αυτές οι εξάρσεις έχουν έναν κοινό παρονομαστή: Αφορούν κάποιον-ή κάποιους εκλεκτούς που αποφασίζουν να σώσουν όλους εμάς από την επικείμενη καταιγίδα. Στην ουσία πρόκειται για το φαινόμενο του Μεσσιανισμού που κάθε φορά αλλάζει αμφίεση με αξιοσημείωτη εφευρετικότητα, προσαρμόζεται τέλεια στο ψυχικό κλίμα της κάθε δεκαετίας και διεκδικεί την προσοχή μας. Ως γνωστά-και πολύ πρόσφατα-παραδείγματα θα αναφέρω την υστερία του fin de comte-St-Germainsiecle που είχε εξαπλωθεί στο δυτικό κόσμο κατά το τελευταίο έτος του 20ού αιώνα και την οποία διαδέχτηκε ο τρόμος του «Ιού της χιλιετίας» που θα κατάστρεφε τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές όλου του κόσμου με τον ερχομό του 2001. Μετά ακολούθησε το θεαματικό 2012 όπου σχεδόν όλοι μισo-περίμεναν να παρακολουθήσουν από την άνεση του καθιστικού τους απίστευτες φυσικές καταστροφές (αν ενδιαφέρεστε υπάρχει και ομότιτλη κινηματογραφική παραγωγή με πολύ θεαματικά εφέ). Σήμερα ήδη έχουν εμφανιστεί κάποιες ανησυχίες για το έτος 2028 όταν κάποιος αστεροειδής υποτίθεται ότι θα πέσει πάνω στη Γη ενώ κάτι παρόμοιο φαίνεται να μαγειρεύεται και για το έτος 2036. Στο μεταξύ, για να μην μένουμε παραπονεμένοι, όλο και ξεπηδάνε ιστορίες για συνομωσίες και παγκόσμιες αναταράξεις που πρόκειται να συμβούν μέσα στους προσεχείς μήνες. Τι συμβαίνει λοιπόν με όλα αυτά;
Η αλήθεια είναι ότι μια κοινωνία όπως η σημερινή, που ταλανίζεται από τις επιπτώσεις ραγδαίων κοινωνικών και τεχνολογικών αλλαγών και από την αναποτελεσματική λειτουργία πολλών θεσμών που μέχρι πρότινος θεωρούνταν λαμπρά επιτεύγματα του παγκόσμιου πολιτισμού (βλέπε Ευρωπαϊκό όραμα.) είναι φυσικό να υποφέρει από ακραία ανασφάλεια και απαισιοδοξία για το μέλλον. Θα ήταν λοιπόν εντελώς αφύσικο αν δεν υψώνονταν κάποιες λίγες έστω φωνές ανησυχίας για να καταγγείλουν την καταστροφική πορεία που φαίνεται να έχει υιοθετήσει ο πολιτισμός μας. Ωστόσο, αυτό που προκαλεί κατάπληξη στο σύγχρονο παρατηρητή του φαινομένου της «συντελειολογίας» είναι το ότι αν και κάθε φορά οι Κασσάνδρες διαψεύδονται πανηγυρικά, εξακολουθούν να παράγουν καταστροφολογικά σενάρια σε τακτά χρονικά διαστήματα, χωρίς να πτοούνται καθόλου από τις επαναλαμβανόμενες αποτυχίες τους. Και δυστυχώς, κάθε φορά βρίσκουν δεκτικούς οπαδούς και ακροατές. Οι κοινωνιολόγοι αποδίδουν το παραπάνω φαινόμενο σε ένα είδος συλλογικής νεύρωσης που χαρακτηρίζει τις μεταμοντέρνες κοινωνίες. Στην ουσία –μας λένε– τα σενάρια των μελλοντικών καταστροφών λειτουργούν ως βαλβίδες εκτόνωσης των εντάσεων που βασανίζουν τη συλλογική ψυχή της ανθρωπότητας. Επιδρούν όπως μια ψυχαγωγική ταινία τρόμου: Ο Θεατής ξεχνάει για λίγο τις σκοτούρες της καθημερινότητάς του και εστιάζεται σε μια διαφορετική πραγματικότητα. Ο δέκτης των σεναρίων καταστροφής παρηγοριέται με τη σκέψη ότι πολύ γρήγορα τα πάντα θα τελειώσουν και επομένως, τα προβλήματα που τον ταλανίζουν αυτή τη στιγμή είναι πρόσκαιρα και επιφανειακά και σε κάθε περίπτωση, λίαν συντόμως δεν θα έχουν καμία σημασία. Τα ψυχολογικά προφίλ των φανατικών θιασωτών της επικείμενης συντέλειας εξάλλου, αποκαλύπτουν προσωπικότητες που είναι ως επί το πλείστον τραυματισμένες και δυσλειτουργικές, που δεν νιώθουν αποδεκτές απ’ το σύγχρονο και αρκετά απαιτητικό κοινωνικό περιβάλλον και που κατατρέχονται από βαθιές ανασφάλειες και φοβίες τις οποίες προβάλλουν σ’ ένα σκοτεινό μέλλον. Ανάμεσά τους θα βρείτε και πολλούς επίδοξους δικτατορίσκους, ανθρώπους που χρειάζονται την ολοκληρωτική αποδοχή και τον θαυμασμό των άλλων για να νιώσουν άνετα με τον εαυτό τους και οι οποίοι προσδοκούν στη δημιουργία μιας ομάδας οπαδών που θα τους λατρεύουν. Συνήθως δε είναι άνθρωποι αρκετά χαμηλού μορφωτικού επιπέδου που επιλέγουν να ερμηνεύσουν τον καλειδοσκοπικό και πολύχρωμο κόσμο μας μέσα από ένα μονοχρωματικό πρίσμα σύμφωνα με το οποίο αυτοί εκπροσωπούν «τις δυνάμεις του φωτός».
Ωστόσο, όπως και κάθε ψυχολόγος θα σας πει, μια νεύρωση, όσο ακίνδυνη και αν φαίνεται ακίνδυνη και επιφανειακή, αν δεν αντιμετωπιστεί μπορεί να παρασύρει ένα ασθενή στα πολύ επικίνδυνα μονοπάτια της ιδεοληπτικής ψύχωσης. Αυτό συμβαίνει και σε συλλογικό επίπεδο. Οι διώξεις των μαγισσών αποτελούν ένα πολύ καλό παράδειγμα αυτού του κινδύνου: Η μαζική παράνοια που προκάλεσε το μαρτυρικό θάνατο χιλιάδων αθώων γυναικών αποτελούσε μια προβολή της ανασφάλειας μιας κοινωνίας όπου η αστική τάξη διεκδικούσε τα ινία της κοινωνικής και της οικονομικής δραστηριότητας και η εκκλησία έχανε το μονοπώλιο της ερμηνείας της πραγματικότητας. Η άνοδος και η επικράτηση του Ναζισμού στη Γερμανία του μεσοπολέμου οφειλόταν στην ακραία ανασφάλεια και στο φόβο που ένιωθαν οι πολίτες ενός κράτους που είχε ηττηθεί σε έναν παγκόσμιο πόλεμο και που τώρα καλούνταν να επιβιώσουν όπως μπορούσαν κάτω από τις ασφυκτικές επιπτώσεις μιας ταπεινωτικής και εξοντωτικής συνθηκολόγησης. Είναι να απορεί κανείς που στην Ελλάδα, έχουν ξεφυτρώσει πάμπολλα σάιτς, (ειδικά μετά από τον ερχομό της τρόικας), τα οποία ξεχειλίζουν από ηχηρές δηλώσεις φωτισμένων ασκητών του Αγίου Όρους που προφητεύουν τα μύρια όσα με κερασάκι στην τούρτα την τελική δικαίωση της «ελληνοχριστιανικής» Ελλάδας και την κατάκτηση μιας πόλης (της Κωνσταντινούπολης) η οποία αυτή τη στιγμή έχει ένα πληθυσμό σχεδόν όσο δύο Ελλάδες μαζεμένες;
Όσον αφορά την Ελλάδα, το όλο πρόβλημα δεν έγκειται στις κάθε λογής συντελειακές προφητείες που προσπαθούν να παρηγορήσουν τον κάθε μνησίκακο συμπολίτη μας. Το πρόβλημα είναι ότι οι περισσότεροι από τους Έλληνες πολίτες λειτουργούν ως τα παράγωγα ενός χείριστου εκπαιδευτικού συστήματος που τους έχει μεταμορφώσει σε ανεγκέφαλους παπαγάλους. Είναι φορείς μιας μικροπρεπούς κουλτούρας που βασίζεται στον φόβο (του θεού, του θανάτου, του κράτους, της εφορίας, της αστυνομίας, της αρρώστιας, του γείτονα, του αφεντικού κτλ κτλ) και η οποία τους αποβλακώνει με νεφελώδεις μεγαλοϊδεατισμούς και παρακρούσεις μεγαλείου που ουδεμία σχέση έχουν με την πραγματικότητα. Διδάχτηκαν να μην αναλαμβάνουν την ευθύνη των πράξεών τους, να νιώθουν αποτροπιασμό ακόμα και στο άκουσμα της λέξης γνώση, μόρφωση και αυτογνωσία και να επιλύουν τα υπαρξιακά τους αδιέξοδα καταφεύγοντας σε μεταφυσικές θεωρήσεις του κόσμου που χρωματίζονται από ισχυρές δόσεις ναρκισσιστικής αυτολύπησης και υποκριτικής ηδυπάθειας (για όλα φταίνε οι άλλοι, η άτιμη κοινωνία που δεν αναγνωρίζει την αξία μου, ο σατανάς, οι «αρνητικές οντότητες» που με καταδιώκουν γιατί είμαι κάτι το εξαιρετικό). Οχυρώνονται και αυτοπροσδιορίζονται πίσω από επίπλαστα κοινωνικά μορφώματα όπως είναι η «σωστή και παραδοσιακή οικογένεια» που δεν επιτρέπει σε κανέναν να διαφέρει από τα τεχνητά της πρότυπα, ένα πολιτικό-και προσωποκεντρικό-κόμμα, μια ποδοσφαιρική ομάδα κτλ. Αλλά ο κόσμος εξελίσσεται και αλλάζει με εκθετικούς ρυθμούς και όλο αυτό το ετοιμόρροπο οικοδόμημα του αντιδραστικού αυτό-προσδιορισμού που έχει καλύψει την νεοελληνική κοινωνία σαν αδιαπέραστη κρούστα από σκουριά γίνεται όλο και πιο δυσβάσταχτο και δυσλειτουργικό.
Είναι να απορεί λοιπόν κανείς που στη χώρα μας οι υπερδραστήριοι προάγγελοι του θανάτου αυξάνονται και πληθύνονται και διατυμπανίζουν όλο χαρά την συντέλεια του κόσμου;

Οκτώβριος 2015